layout-wrota-lipiec2014-tlo

layout-wrota-lipiec2014-przestrzen

mowiaca przegladarka    slabowidzacy   epuap

 

wrotapodkarpackie.pl

layout-wrota-lipiec2014-tlo-wrota-glowna

layout-wrota-lipiec2014-tlo-przedmiot-puste

Sieniawa

 

Ostatni ogród Izabelli Czartoryskiej

W całym życiu z dzieciństwa do późnego wieku
Szczęście obok Natury przeznaczone człeku.

Izabella Czartoryska, Myśli różne o zakładaniu ogrodów

Początki ogrodu w Sieniawie związane są z osobą Mikołaja Hieronima Sieniawskiego. To właśnie hetman polny koronny, towarzysz broni Jana III Sobieskiego, miał być założycielem ogrodu w Sieniawie. Na jego polecenie, w drugiej połowie XVII wieku wzniesiono rezydencję otoczoną nowożytnymi obwarowaniami, która miała stać się gniazdem rodowym Sieniawskich. Zamiłowanie do ogrodnictwa odziedziczył jego syn, który, jak pisano w ówczesnym inwentarzu, osobiście nadzorował przeprowadzane w nim prace.

Pierwotne założenie ogrodowe, było typem tak zwanego ogrodu włoskiego i podobnie jak w niedalekim Wysocku charakteryzowało się trójdzielnym podziałem zieleni uwzględniającym jej wysokość.

[...] Ogród w Sieniawie mimo całej swej urody, pełnił także ważną funkcję użytkową, jaką było dostarczanie „fruktów włoskich” na pański stół. Jak podano w osiemnastowiecznych inwentarzach, w ogrodzie rosło po kilkadziesiąt drzewek pomarańczy, cytryn, migdałów, oliwek i fig. O tym, że ogród specjalizował się w hodowli południowych drzewek owocowych, świadczy zarówno budowa oranżerii i figarni w latach 1709–1711 oraz imponująca liczba szczepów owocowych (428), o których wspominają ówczesne spisy gospodarcze. [...] Funkcja ogrodu w Sieniawie zmieniła się z przejściem majątku w ręce Czartoryskich. Co prawda jeszcze przez kilka lat wysyłano owoce południowe z Sieniawy do Puław, jednak w momencie, gdy Czartoryscy osiedli tu na stałe, jego funkcja użytkowa powoli zanikała. Sieniawa bowiem stała się przede wszystkim „schronieniem mnóstwa znakomitych mężów, których przed prześladowaniami konfederacji targowickiej usuwać się z ojczyzny musieli”, jak pisał Leon Dembowski w swoich wspomnieniach, a pierwszym spośród nich był Tadeusz Kościuszko, który często tu bywał.

Sama księżna Izabella Czartoryska, autorka głośnych Myśli rożnych o zakładaniu ogrodów i założycielka sławnych ogrodów w Puławach i na warszawskich Powązkach „w ogóle ogrodem tym się nie zajmowała” wspominał Dębowski. Cała bowiem jej uwaga została skupiona w tym czasie na pomocy potrzebującym oraz na scalaniu ocalałych z Puław zbiorów. Uczyniła ona wówczas z Sieniawy słynny ośrodek polityczno-kulturalny, promieniujący na całą okolicę. Urządzano tu wielkie bale i podejmowano dostojnych gości (między innymi cara Aleksandra I). Wystawiano także sztuki teatralne i żywe obrazy. To właśnie w Sieniawie, z okazji imienin księżnej, miała miejsce premiera Pielgrzyma z Dobromila, autorstwa Izabelli Czartoryskiej.  

okladkaogrody bigTekst pochodzi z albumu: Podkarpacie. Ogrody historyczne, z fotografiami Krzysztofa Motyki oraz tekstami Heleny Marii Grad i Małgorzaty Kostuchowskiej.
Wydawnictwo LIBRA i PROT, Rzeszów 2008

 

 

JPK baner mn 

logo przedsiebiorcza Copy

520x100 interreg Pl Sk Podkarpackie 

 

psim 3

 

rzeszow airport 460

 

muzeum kresy baner